Skip to main content

Die Kabinet se reaksie op die aanbevelings van die Regterlike Kommissie van Ondersoek na bewerings van staatskaping, korrupsie en bedrog in die openbare sektor bewys ferm en duidelik die voorrang van wetsgesag, en dat ‘n demokratiese stelsel geld.

Só lui ‘n mediaverklaring van die regering. Dit verwys ook na president Cyril Ramaphosa wat benadruk het dat die reaksie dui op ‘n etiese, morele en institusionele regstelling van die misbruike wat deur die Staatskapingskommissie aan die lig gebring is.

“Die aksies wat ons neem en die implementering van die kommissie se aanbevelings is ontwerp om regstelling te bied rakende die gebeure van die verlede en om die vernuwing in ons samelewing te bevorder.

“Deur die aksies wat hierin vervat is, kan ons ‘n nuwe hoofstuk in ons stryd teen korrupsie begin,” het die president in sy toespraak aan die volk gesê. Hy het Sondag gereageer op die Staatskapingskommissie-verslag by die Uniegebou in Pretoria.

Die president het Saterdag die kabinet se reaksie op die aanbevelings van die geregtelike kommissie van ondersoek na bewerings van staatskaping, korrupsie en bedrog in die openbare sektor aan die parlement voorgelê.

Hy het beklemtoon dat die reaksie op die aanbevelings van die Staatskapingskommissie dus die implementering van ‘n aanbeveling in geheel soos uiteengesit in die verslag kan bevat, óf die implementering van ‘n gedeelte van ‘n aanbeveling óf, waar goeie rede is, ‘n keuse kan insluit om glad nie ‘n aanbeveling te implementeer nie.

Die Kommissie het meer as 350 aanbevelings gemaak.

Die Kommissie, wat deur hoofregter Raymond Zondo gelei is, is gestig as deel van die regstellende aksie vervat in die verslag van die Openbare Beskermer wat op 2 November 2016 vrygestel is.

Optrede teen oortreders

Die president het beklemtoon dat die kommissie se verslag daarop wys dat staatskaping vergemaklik is deur “‘n doelbewuste poging om wetstoepassing en intelligensie-agentskappe te ondermyn en te verswak om onwettige aktiwiteite te beskerm en te onderhou, aanspreeklikheid te vermy en teenstanders te ontmagtig”.

Sedert 2018 is beslissende stappe gedoen om die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD), die Valke, die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG), die Suid-Afrikaanse Inkomstediens (SAID), die Spesiale Ondersoekeenheid (SOE) en ander belangrike instansies te versterk.

Nuwe leierskap is by die Valke aangestel, ‘n instelling wat geteiken is vir ondermyning. Dit het sedertdien gelei tot 4 500 skuldigbevindings vir korrupsie en ander prioriteitsmisdade.

‘n Nuwe Nasionale Direkteur van Openbare Vervolging is ook aangestel op aanbevelings van ‘n onafhanklike paneel ná ‘n deursigtige openbare proses.

“Dit is hoekom, selfs nadat die Staatskapingskommissie in 2018 aangestel is, hierdie regering beslissende stappe geneem het om staatskaping te beëindig en ons instellings te herbou. As gevolg van die pogings is verskeie groot staatskaping en ander ernstige korrupsiesake voor die hof gebring,” het Ramaphosa gesê.

Sedert die begin van die werk van die kommissie is aansienlike hulpbronne beskikbaar gestel om die kapasiteit en vermoë van wetstoepassingsagentskappe te bou en te herbou om doeltreffend op die bevindings en aanbevelings te reageer.

“Die Ondersoekdirektoraat wat ons binne die Nasionale Vervolgingsgesag gestig het, het tot nou 26 sake aanhangig gemaak, 89 ondersoeke begin en 165 beskuldigdes het in die hof verskyn vir beweerde staatskapingverwante misdrywe.”

Wetstoepassingsagentskappe het tot nou bevriesings- of bewaringsbevele ter waarde van R12,9 miljard gekry. Altesaam R2,9 miljard is ook teruggevorder en aan die geaffekteerde entiteite terugbesorg en die SAID het R4,8 miljard se onbetaalde belasting ingevorder wat voortspruit uit die werk van die kommissie.

Benewens die aanbeveling van aksies teen die oortreders van staatskaping, het die kommissie 95 aanbevelings gemaak wat grondwetlike, wetgewende, regulatoriese of operasionele veranderinge vereis.

Versterking van wetstoepassing

Om sommige van die misbruike deur private maatskappye aan te spreek, het die president vewys na wysigings aan wette wat tans hersien word, om, onder andere, skenkings aan politieke partye in ruil vir staatskontrakte te kriminaliseer, en om dit ‘n misdryf te maak as verskaffers betrokke is by oneerlike of korrupte gedrag, of versuim om omkopery te voorkom.

Die kommissie het verskeie bewerings van onwettige aktiwiteite en misbruik van staatshulpbronne by die Staatsveiligheidsagentskap (SSA) ondersoek.

“Die kommissie het bevind dat swakhede in ons intelligensiedienste se regulatoriese raamwerk hulle besonder kwesbaar maak vir die misbruik vir politieke en persoonlike gewin.

“Ons sal al die kommissie se uitgebreide aanbevelings oor die intelligensiedienste implementeer, tesame met die aanbevelings van die hoëvlak-oorsigpaneel oor die SSA onder voorsitterskap van dr. Sydney Mufamadi.”

’n Nuwe Wysigingswetsontwerp op Algemene Intelligensiewette sal afsonderlike binnelandse en buitelandse intelligensiedienste instel, wat toesig oor intelligensie-agentskappe verbeter en praktiese uitvoering gee aan die beginsel dat geen lid van die hoofbestuur verantwoordelik vir intelligensie by die operasionele aangeleenthede van die SSA betrokke mag wees nie.

Om die onafhanklikheid van die NVG te versterk, sal wetgewing gewysig word om groter deursigtigheid en konsultasie in die aanstelling van die nasionale direkteur van vervolging in te stel.

Om teenkorrupsievermoëns verder te versterk, sal die Ondersoekdirektoraat as ‘n permanente entiteit binne die NVG gevestig word.

Aanspreek van korrupsie in verkryging

Ramaphosa het aangekondig dat die Wetsontwerp op Openbare Aankope teen Maart 2023 by die parlement ingedien sal word en baie van die kommissie se aanbevelings sal aanspreek.

Die kommissie het gedetailleerde aanbevelings gemaak oor die totstandkoming van ‘n onafhanklike Openbare Aankope Anti-Korrupsie Agentskap. Dit het ook die instelling van ‘n Permanente Anti-Korrupsie Kommissie aanbeveel, wat toesig oor beide die Parlement en die hoofbestuur sal hê.

“Die kommissie se aanbevelings onderstreep die behoefte aan ‘n samehangende en geïntegreerde benadering tot die bekamping van korrupsie, bedrog en wanadministrasie. Dit is dus gepas dat hierdie aanbevelings deel vorm van ‘n fundamentele herontwerp en hersiening van die land se anti-korrupsie-argitektuur.”

Leave a Reply